# Technische termen

## Inhoud

- [Disciplines](#disciplines)
- [Proces en aanpak](#proces-en-aanpak)
- [AI en techniek](#ai-en-techniek)
- [Privacy en compliance](#privacy-en-compliance)
- [Beveiliging](#beveiliging)
- [Licenties en hosting](#licenties-en-hosting)


Wij zitten soms zo diep in de materie dat we een term laten vallen die niet
iedereen kent: een Model Context Protocol hier, een agent-to-agent-koppeling
daar. Logisch dat je dan even wilt weten wat dat inhoudt. Niemand is geboren met
een diploma AI, en je hoeft ook niet alle begrippen te kennen. Daarom leggen we
de termen die we op deze site en in onze projecten gebruiken hier in gewone taal
uit, met waar mogelijk een verwijzing naar de pagina of het project waar de term
in de praktijk terugkomt.

## Disciplines

<a id="webdevelopment"></a>**Webdevelopment.** Het bouwen van websites en
webapplicaties: alles wat in de browser draait, van een marketingsite tot een
dashboard waarin je dagelijks werkt. Zie ook: [Over ons](/docs/over-ons).

<a id="data-science"></a>**Data science.** Het halen van inzicht en
voorspellingen uit data met statistiek en machine learning: patronen
herkennen, classificeren of voorspellen op basis van historische gegevens.
Zie ook: onze [cases](/docs/cases).

<a id="kunstmatige-intelligentie"></a>**Kunstmatige intelligentie (AI).** De
verzamelnaam voor systemen die taken uitvoeren waarvoor normaal menselijk
inzicht nodig is: taal begrijpen, beelden herkennen, beslissingen
ondersteunen. [Generatieve AI](#generatieve-ai) en [LLM's](#llm) vallen
hieronder.

<a id="10x-engineer"></a>**10x-engineer.** Term uit de software-industrie voor
een engineer die met de juiste tooling en aanpak een veelvoud levert van wat in
een traditioneel team gebruikelijk is. Bij ons komt die hefboom vooral van
slimme inzet van AI-tooling en sterke automatisering, waardoor een klein team
het werk van een veel groter team aankan. Zie ook: [sub-agents](#sub-agents).

## Proces en aanpak

<a id="human-in-the-loop"></a>**Human-in-the-loop.** De mens houdt bij elke
stap de regie. De AI doet het voorwerk en doet voorstellen; een mens
controleert, past aan, keurt goed of wijst af. Het oordeel en de
eindverantwoordelijkheid blijven bij mensen. Zie ook: [Over
ons](/docs/over-ons) en de case [AI Debat
Assistent](/docs/cases/kamer-debat-assistent).

<a id="mvp"></a>**MVP (minimum viable product).** Een eerste werkende versie
met net genoeg functionaliteit om de waarde aan te tonen en van te leren,
voordat verder wordt ontwikkeld. Zie ook: de case [AI Debat
Assistent](/docs/cases/kamer-debat-assistent), die als MVP begon.

<a id="proof-of-concept"></a>**Proof-of-concept.** Een aantoonbaar werkend
bewijs dat een idee technisch haalbaar is, meestal kleiner en ruwer dan een
MVP. Zie ook: de case [Staatstoezicht op de
Mijnen](/docs/cases/staatstoezicht-op-de-mijnen).

<a id="pilot"></a>**Pilot.** Een beperkte praktijkproef waarin een oplossing
onder echte omstandigheden wordt getest, vaak naast het bestaande proces.

<a id="business-rules"></a>**Business rules.** Vaste, expliciete regels die een
beslissing sturen ("als X, dan Y"). Veel wat als AI-vraag binnenkomt, blijkt
bij goed nadenken een set duidelijke regels; AI vullen we pas in voor de
uitzonderingen. Goedkoper en voorspelbaarder.

<a id="wet-van-de-remmende-voorsprong"></a>**Wet van de remmende voorsprong.**
Wie een voorsprong heeft opgebouwd met oude techniek, stapt vaak te laat over op
iets beters, omdat bestaande systemen en werkwijzen blijven trekken. Nieuwkomers
zonder die ballast springen in één keer naar de nieuwste generatie. Zie ook: [Wat
onderscheidt jullie?](/docs/faq#wat-onderscheidt-jullie).

<a id="moscow"></a>**MoSCoW.** Een manier om scope te prioriteren: elke wens
valt onder Must (noodzakelijk), Should (belangrijk), Could (mooi meegenomen) of
Won't (nu niet). Zo gaat het budget eerst naar wat echt moet. Zie ook: onze
[werkwijze](/#werkwijze).

<a id="sprint"></a>**Sprint.** Een vaste tijdsblok van twee weken waarin een werkend stuk
software wordt opgeleverd. Onze standaardeenheid van levering: na elke sprint is er
iets te zien, te testen en te beoordelen. Zie ook: onze [werkwijze](/#werkwijze).

<a id="custom-ai-development"></a>**Custom AI development.** Het bouwen van
AI-software die specifiek is afgestemd op de werkprocessen, data en vereisten van
een organisatie. In tegenstelling tot kant-en-klare AI-tools die voor iedereen
hetzelfde werken. Zie ook: [Over ons](/docs/over-ons).

<a id="show-and-tell"></a>**Show & tell.** Aan het einde van elke
[sprint](#sprint) laten we live zien wat we hebben gebouwd: werkende software,
geen PowerPoint. Jij geeft feedback voordat we doorgaan, zodat je nooit maanden
op een eindoplevering wacht die niet klopt. Zie ook: onze
[werkwijze](/#werkwijze).

<a id="beheerdashboard"></a>**Beheerdashboard.** Ons eigen dashboard waar je je
data zelf beheert: vragen en antwoorden, FAQ, voorzieningen, meldingen,
statistieken en rechten, zonder onze tussenkomst. Zo sta je zelf aan het roer
over je content. Zie ook: de cases [f1vraag.nl](/docs/cases/f1vraag) en [Zomer in
Zandvoort](/docs/cases/zomer-in-zandvoort).

## AI en techniek

<a id="magie-vs-ai"></a>**Magie versus AI.** AI is geen toverstaf die elk
probleem vanzelf oplost. Het is krachtig wanneer een taak duidelijk afgebakend
en goed begrepen is, en onbetrouwbaar zodra het probleem vaag of te breed is.
Wij zijn eerlijk over wat AI in jouw situatie wel en niet kan. Zie ook:
[human-in-the-loop](#human-in-the-loop).

<a id="generatieve-ai"></a>**Generatieve AI.** AI die nieuwe inhoud maakt
(tekst, beeld, code) op basis van patronen in trainingsdata, in plaats van
alleen bestaande data te herkennen of te classificeren.

<a id="llm"></a>**LLM (large language model).** Een groot taalmodel dat tekst
begrijpt en genereert. De motor achter veel generatieve-AI-toepassingen.

<a id="parameters"></a>**Parameters.** De miljoenen tot miljarden instelbare
waarden die een [LLM](#llm) tijdens training leert en waarmee het zijn antwoorden
vormt. Meer parameters betekent doorgaans meer nuance, maar ook meer rekenkracht.

<a id="probabilistic"></a>**Probabilistisch.** Werkend op basis van
statistische waarschijnlijkheid: een [LLM](#llm) kiest steeds het meest
waarschijnlijke volgende woord, dus exact hetzelfde verzoek kan net andere
uitkomsten geven. Voor taal en creatief werk is dat een kracht; voor exacte
berekeningen kiezen we juist een [deterministische](#deterministisch) aanpak.

<a id="deterministisch"></a>**Deterministisch.** Werkend volgens vaste regels,
zodat dezelfde invoer altijd exact dezelfde uitvoer geeft. Voor data waar het
elke keer hetzelfde moet zijn (zoals een reisadvies per postcode) kiezen we
deterministische logica in plaats van een [probabilistisch](#probabilistic)
AI-model. Zie ook: de case [HIRS advies](/docs/cases/hirs-advies).

<a id="prompt"></a>**Prompt.** De instructie of vraag die je aan een AI-model
geeft. Hoe preciezer de prompt, hoe gerichter het antwoord; het opstellen
ervan heet prompting.

<a id="rag"></a>**RAG (retrieval augmented generation).** Een techniek waarbij
het AI-model eerst relevante documenten ophaalt en die als context meekrijgt,
zodat antwoorden op echte bronnen zijn gebaseerd en naar die bron kunnen
verwijzen. RAG op zichzelf is een vrij eenvoudige techniek: de kracht zit in de
combinatie met [knowledge graphs](#knowledge-graphs), [sub-agents](#sub-agents)
en goede zoekmethoden zoals [BM25](#bm25). Zie ook: onze [cases](/docs/cases),
waarin RAG meermaals is toegepast.

<a id="semantisch"></a>**Semantisch (betekenis).** Gericht op de betekenis van
tekst in plaats van op exacte woorden. Twee zinnen die hetzelfde bedoelen met
andere woorden liggen semantisch dicht bij elkaar, waardoor een AI ze als
verwant herkent ook al komen de woorden niet letterlijk overeen. Zie ook: de
case [V&VN](/docs/cases/vvn).

<a id="knowledge-graphs"></a>**Knowledge graph (kennisgrafiek).** Een netwerk
van feiten als knooppunten met relaties ertussen: geen losse tekst, maar
verbonden kennis (X hoort bij Y, Y volgt uit Z). Gecombineerd met [RAG](#rag) en
[AI-agents](#ai-agents) kan een model gericht redeneren over samenhangende
informatie in plaats van over losse fragmenten. Benieuwd hoe zoiets er uitziet? Kijk naar de [graph van deze website](/graph).

<a id="sub-agents"></a>**Sub-agents.** Gespecialiseerde [AI-agents](#ai-agents)
die elk een deeltaak oppakken onder regie van een hoofdagent: de een zoekt, de
ander vat samen, de derde controleert. Door het werk te verdelen wordt de
uitkomst betrouwbaarder dan met een enkel model.

<a id="bm25"></a>**BM25.** Een beproefde zoekmethode die documenten rangschikt
op hoe goed ze op de zoekwoorden matchen (woordfrequentie en zeldzaamheid). Wij
gebruiken BM25 binnen onze [RAG](#rag)-aanpak, voor klantcases aangevuld met een
filter over onze [knowledge graph](#knowledge-graphs), zodat antwoorden op de best
matchende content gebaseerd zijn.

<a id="mcp"></a>**MCP (Model Context Protocol).** Een open standaard waarmee
AI-assistenten op een gestandaardiseerde manier verbinding maken met externe
tools en databronnen. Onze site biedt een MCP-server zodat AI-agents onze
content rechtstreeks kunnen bevragen. Zie ook: [Integreren via MCP](/mcp).

<a id="ai-agents"></a>**AI-agents.** AI-systemen die niet alleen antwoorden,
maar zelfstandig taken uitvoeren: ze plannen stappen, gebruiken tools (zoeken,
rekenen, systemen aanroepen) en werken een opdracht af. Een mens houdt de regie
en keurt waar nodig goed. Zie ook: [human-in-the-loop](#human-in-the-loop).

<a id="skill"></a>**Skill.** Een op maat geschreven instructiebestand dat een
AI-assistent leert hoe en wanneer een specifieke tool of MCP-server te
gebruiken. De assistent laadt de skill automatisch zodra die relevant is en
volgt daarna de daarin beschreven werkwijze, zonder dat de gebruiker dit zelf
hoeft te configureren. Zie ook: [Integreren via MCP](/mcp).

<a id="transcriptie"></a>**Transcriptie.** Het automatisch omzetten van
gesproken audio naar tekst (spraak-naar-tekst). Zie ook: de case [AI Debat
Assistent](/docs/cases/kamer-debat-assistent).

<a id="vraagdestillatie"></a>**Vraagdestillatie.** Het automatisch uit een
tekst of transcript halen van de kernvragen, zodat een mens ze kan
controleren en beantwoorden. Zie ook: de case [AI Debat
Assistent](/docs/cases/kamer-debat-assistent).

<a id="ocr-pipelines"></a>**OCR-pipelines.** OCR (optical character
recognition) zet tekst in afbeeldingen en scans om naar doorzoekbare,
bewerkbare tekst. Een pipeline koppelt die stap aan vervolgbewerking
(opschonen, structureren, doorzoekbaar maken), zodat documenten automatisch
worden verwerkt. Naast traditionele tekstherkenning zetten we ook multimodale
AI-modellen in die een pagina als geheel lezen, inclusief lay-out, tabellen en
handschrift, zonder tussenstap van losse tekstherkenning. Zie ook:
[Documentverwerking](#documentverwerking).

<a id="documentverwerking"></a>**Documentverwerking.** Het automatisch inlezen,
structureren en beoordelen van documenten met AI. Meestal met multimodale
modellen die zowel tekst als beeld begrijpen (lay-out, tabellen, stempels en
handtekeningen), niet alleen losse tekstherkenning. De term beschrijft het hele
proces, niet alleen de analyse. Zie ook: de case [Staatstoezicht op de
Mijnen](/docs/cases/staatstoezicht-op-de-mijnen).

<a id="bronvermelding"></a>**Bronvermelding.** Elk AI-antwoord verwijst naar
het brondocument of de FAQ-pagina waar het antwoord op is gebaseerd. Zo kan de
gebruiker de bron controleren en weet de organisatie altijd op welke informatie
het antwoord steunt. Onlosmakelijk verbonden met [RAG](#rag). Zie ook: de case
[f1vraag.nl](/docs/cases/f1vraag) en [Staatstoezicht op de
Mijnen](/docs/cases/staatstoezicht-op-de-mijnen).

<a id="hallucinaties"></a>**Hallucinaties.** Wanneer een AI-model een antwoord
verzint dat plausibel klinkt maar feitelijk onjuist is. [RAG](#rag) en
[bronvermelding](#bronvermelding) beperken dit sterk: het model antwoordt op
basis van opgehaalde brondocumenten in plaats van op een gok. Zie ook: de case
[f1vraag.nl](/docs/cases/f1vraag).

<a id="rpa"></a>**RPA (Robotic Process Automation).** Automatisering van
repetitieve digitale taken via softwarerobots die vaste regels volgen:
klik-hier, kopieer-daar. RPA kan niet omgaan met ongestructureerde invoer zoals
vrije tekst of audio. [Custom AI development](#custom-ai-development) vult die
leemte: het AI-model begrijpt context, structureert input zelf en stelt een
rapport op.

## Privacy en compliance

<a id="avg"></a>**AVG (Algemene Verordening Gegevensbescherming).** De Europese
privacywet (in het Engels GDPR) die regelt hoe organisaties persoonsgegevens
mogen verwerken. Zie ook: ons [Privacybeleid](/docs/privacy).

<a id="verwerkersovereenkomst"></a>**Verwerkersovereenkomst (DPA).** Een
overeenkomst (data processing agreement) waarin staat hoe wij als verwerker
persoonsgegevens namens een opdrachtgever verwerken: doeleinden, maatregelen,
sub-processors en bewaartermijnen. Zie ook: ons [Privacybeleid](/docs/privacy)
en de [Algemene voorwaarden](/docs/voorwaarden).

<a id="sub-processor"></a>**Sub-processor.** Een externe partij die wij
inschakelen om namens ons een deel van de verwerking te doen (bijvoorbeeld een
hostingprovider). Onder de AVG worden die transparant en met waarborgen
vastgelegd. Zie ook: ons [Privacybeleid](/docs/privacy).

<a id="datalek"></a>**Datalek.** Een inbreuk op de beveiliging waarbij
persoonsgegevens verloren gaan of bij onbevoegden terechtkomen. De AVG
verplicht tot melding wanneer er een risico voor betrokkenen is. Zie ook: ons
[Privacybeleid](/docs/privacy).

<a id="privacy-by-design"></a>**Privacy by design.** Het principe dat
gegevensbescherming niet achteraf wordt toegevoegd, maar vanaf het begin in de
architectuur is ingebouwd: dataminimalisatie, toegangsbeperking op rol, en
verwerking beperkt tot het noodzakelijke. Vereist onder de [AVG](#avg) voor
verwerkingen met een hoog risico. Zie ook: ons [Privacybeleid](/docs/privacy).

<a id="audit-trail"></a>**Audit trail.** Een chronologisch logboek van alle
acties in een systeem: wie deed wat, wanneer, op basis van welke bron, en wie
het heeft geaccordeerd. Verplicht bij auditwaardige AI in gereguleerde sectoren.
Zie ook: de case [Kamer Debat Assistent](/docs/cases/kamer-debat-assistent) en
de use-case [AI met audit trail](/docs/use-cases/audittrail-ai).

<a id="dpia"></a>**DPIA (Data Protection Impact Assessment).** Een
gegevensbeschermingseffectbeoordeling: een analyse van de privacyrisico's bij
een gegevensverwerking met een hoog risico, met maatregelen om die risico's te
beperken.

<a id="iama"></a>**IAMA (Impact Assessment Mensenrechten en Algoritmes).** Een
Nederlands instrument om vooraf de risico's en effecten van een algoritme op
mensenrechten in kaart te brengen.

## Beveiliging

<a id="zero-trust"></a>**Zero-trust.** Een beveiligingsmodel dat geen enkel
verzoek automatisch vertrouwt: elke toegang wordt geverifieerd op identiteit
en context, ongeacht of die van binnen of buiten het netwerk komt. Zie ook:
[Beveiliging en toegang](/docs/security).

<a id="mfa"></a>**MFA (multi-factor authenticatie).** Inloggen met meer dan
alleen een wachtwoord, bijvoorbeeld een extra code of een bevestiging in een
app, zodat een gestolen wachtwoord op zichzelf niet volstaat. Zie ook:
[Beveiliging en toegang](/docs/security).

<a id="least-privilege"></a>**Least privilege (minimale rechten).** Iedere
gebruiker of dienst krijgt alleen de toegang die strikt nodig is voor de taak,
niet meer. Zo blijft de schade beperkt als een account misbruikt wordt. Zie ook:
[Beveiliging en toegang](/docs/security).

<a id="encryptie"></a>**Encryptie (versleuteling).** Het onleesbaar maken van
gegevens voor onbevoegden, zowel bij opslag (in rust) als tijdens transport,
zodat alleen bevoegden ze kunnen lezen. Zie ook: [Beveiliging en
toegang](/docs/security).

## Licenties en hosting

<a id="eupl"></a>**EUPL (European Union Public Licence).** Een door de Europese
Commissie opgestelde open-source-licentie, veel gebruikt door overheden. Zie
ook: de case [AI Debat Assistent](/docs/cases/kamer-debat-assistent), die
onder de EUPL is opgeleverd.

<a id="on-premise"></a>**On-premise.** Software die draait op apparatuur in
eigen beheer van de organisatie, in plaats van bij een externe clouddienst.
Zie ook: de case [AI Debat Assistent](/docs/cases/kamer-debat-assistent).

<a id="open-source"></a>**Open source.** Software waarvan de broncode openbaar
is, zodat anderen die mogen inzien, gebruiken en aanpassen onder de
voorwaarden van de licentie.

> [!NOTE]
> Een term gemist of onduidelijk? Laat het weten via
> [robbe@backlight.ai](mailto:robbe@backlight.ai).